वामपन्थी एकताको चर्चा मात्र होइन, माओवादी केन्द्र, एकीकृत समाजवादीलगायतका वाम दलहरूबिच भएको पार्टी एकता गर्ने सहमतिले नेपालको कम्युनिस्ट आन्दोलनलाई थप उचाइ प्रदान गरेको छ । वामपन्थीहरूको एकता केवल दलहरूको चुनावी सङ्कट प्रतिरोध गर्न वा व्यक्ति विशेषलाई शक्तिशाली बनाउन भन्दा पनि पार्टी र सरकारसँग चरम वितृष्णामा रहेको जेनजी आन्दोलनको भावना र आकाङ्क्षालाई सम्बोधन गर्न सके नेपाली कम्युनिस्ट आन्दोलनको रक्षा र जेनजी आन्दोलनको न्याय हुने कुरामा कुनै शङ्का छैन ।

नेपालको वामपन्थी इतिहास फुट र एकताको अनन्त चक्रले भरिएको छ । वि.सं. २००६ सालमा कम्युनिस्ट आन्दोलनको बीज रोपिएदेखि हरेक पुस्तामा विचारको भिन्नता, नेतृत्वको वर्चस्व र स्वार्थको टकराबले वाम आन्दोलनलाई कमजोर र क्षयीकरण गरेको कुरा इतिहास साक्षी छ । माले, मसाल, एमाले र माओवादीबिचको विभाजन र पुनःएकताको क्रमले जनतामा आशा जगायो, तर हरेक पटक त्यो आशा सत्ताको सौदाबाजीमा टुङ्गियो ।

वाम आन्दोलनको मूल उद्देश्य समाज रूपान्तरण र समानताको जग बसाल्ने थियो । भ्रष्टाचारको अन्त्य र समुन्नत राष्ट्र निर्माण गर्नु थियो तर यो यात्रामा नेतृत्व र नेताहरूले विचारभन्दा स्वार्थ र पारिवारिक नातालाई प्राथमिकता दिए । परिणामस्वरूप नेपालको कम्युनिस्ट आन्दोलन नै पतनको दिशामा पुग्यो ।

पछिल्लो घटना क्रमलाई हेर्ने हो भने विशेषगरी केपी शर्मा ओली नेतृत्वको सरकारले सत्ताको दुरुपयोग गर्नाले कम्युनिस्ट आन्दोलनको लोकप्रियता मात्र घटाएन यसले नेपाली कम्युनिस्ट आन्दोलनलाई नै विसर्जनको मुखसम्म पुर्‍याई दियो । अघिल्लो पटकको संसद् विघटन होस् वा पटक–पटक संवैधानिक विवाद, न्यायिक स्वतन्त्रतामा हस्तक्षेप, पार्टीभित्रको सत्तासम्बन्धी निर्णयले अन्ततः जनतामा असन्तोष नै बढायो । जुन जेनजी आन्दोलनको बीउ बन्यो ।

जब वाम आन्दोलन जनभावनासँग जोडिन्छ, तब परिवर्तन सम्भव हुन्छ । तर जब वाम शक्ति सत्ताको संरचनाभित्र हराउँछ, त्यो अन्ततः पतन उन्मुख हुन्छ ।

अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा पनि वाम आन्दोलन सोभियत सङ्घको पतनसँगै सकिने अवस्थामा पुग्यो तर ल्याटिन अमेरिकामा ‘पिङ्क टाइड’ ले पुनः समाजवादी लहर सिर्जना गर्दा संसारभरि उत्साह सिर्जना गर्‍यो । क्युबाको आत्मनिर्भरता, बोलिभिया र चिलीको जनकेन्द्रित वाम पुनरागमनले विश्वलाई नयाँ ठाउँमा ध्रुवीकरण गर्‍यो ।

जब वाम आन्दोलन जनभावनासँग जोडिन्छ, तब परिवर्तन सम्भव हुन्छ । तर जब वाम शक्ति सत्ताको संरचनाभित्र हराउँछ, त्यो अन्ततः पतन उन्मुख हुन्छ ।

नेपालको सन्दर्भमा अहिले उठेको जेनजी आन्दोलन त्यही चेतनाको नयाँ स्वरूप हो । यो आन्दोलनलाई केवल सामाजिक सञ्जाल र सरकारप्रतिको आक्रोशका रूपमा मात्रै बुझ्न मिल्दैन । यो पुरानो राजनीतिक चरित्रप्रति उठेको विद्रोह पनि हो । अहिलेको पुस्ता नारा होइन, परिणाम चाहन्छ । पारदर्शिता, जवाफदेहिता र अवसरको माग गर्दै सडकमा उत्रिएका हुन् उनीहरू ।

उनीहरूलाई दलका घोषणापत्र होइन, व्यवहारको अपेक्षा छ । त्यसकारण वाम दलहरूले यो पुस्ताको भावना बुझ्न सकेनन् भने आन्दोलन इतिहासको अवसानतिर धकेलिने निश्चित छ । वर्तमान वाम एकताले इतिहासका गल्तीहरूबाट सिक्नुपर्छ । यो एकता केवल निर्वाचनको तयारी हो भने यसको अर्थ शून्य हुनेछ ।

वाम आन्दोलन केवल राजनीतिक अभियान होइन, यो समानता, न्याय र स्वतन्त्रताको दर्शन हो । यही दर्शनलाई व्यवहारमा उतार्ने क्षमताले नै वाम एकताको भविष्य तय गर्नेछ ।

तर यसले समाज रूपान्तरणको लक्ष्यलाई पुनर्जीवित गर्दै, नयाँ पुस्ताको भावनालाई आत्मसात् गर्न सक्यो भने नेपालमा नयाँ वाम युगको सुरुवात हुन सक्छ । अब वाम दलहरूले जनताको आँखा छल्ने होइन, जनताको आँखामा बिझाउने, भ्रष्टाचारविरुद्ध कठोर कदम चाल्ने र प्रविधि तथा सीपमा आधारित सफलताको सम्भावना खोजी गर्ने दिशामा अघि बढ्नुपर्छ ।

वाम आन्दोलन केवल राजनीतिक अभियान होइन, यो समानता, न्याय र स्वतन्त्रताको दर्शन हो । यही दर्शनलाई व्यवहारमा उतार्ने क्षमताले नै वाम एकताको भविष्य तय गर्नेछ ।

यो एकताले जेनजी आन्दोलनको मूल भावनालाई आत्मसात् गर्दै नयाँ सामाजिक दिशा दिन सक्यो भने वास्तविक परिवर्तनको सुरुवात हुनेछ । अन्यथा विगतका अनेकौँ फुट र सम्झौता जस्तै, इतिहासको अर्को क्षणिक अध्यायमा वाम एकता सीमित भएर हराउनेछ ।